Во пресрет на Светскиот ден на менталното здравје, психијатарката м-р д-р Верица Малинкова Димовска, Клиничка Болница Аџибадем Систина зборува за тоа зошто грижата за психата не треба да чека криза, кога е вистинското време да се побара помош и зошто тоа не е знак на слабост.

Секоја година на 10 октомври светот зборува за менталното здравје, а остатокот од годината најчесто молчи. Тоа молчење, кое често се крие зад „добро сум“ и „ќе помине“, беше повод за овој разговор. Д-р Малинкова Димовска ги разбива митовите за силата, лековите и интернет-дијагнозите и нуди едноставна формула: грижата за себе не треба да почне кога ќе стане премногу тешко.

Велите дека менталното здравје не е луксуз. Зошто тогаш сè уште го третираме како нешто второстепено?

Затоа што кога ќе кажеме „здравје“, прво помислуваме на телото: температура, болка, крвна слика. А психата и телото не се два одделни света, тие разговараат постојано. Долготрајниот стрес го краде сонот, апетитот, концентрацијата, го крева крвниот притисок и го слабее имунитетот. Обратно, хроничната болест или хормоналните промени можат да го разнишаат расположението. Затоа прашањето „Психичко или физичко?“ веќе нема многу смисла. Важно е и нешто друго: ментално здравје не значи да бидеме среќни цело време. Тагата, стравот и заморот се дел од животот. Проблемот почнува кога ќе ги игнорираме.

Како изгледа грижата за психата пред да стане тешко?

Ја споредувам психата со внатрешен дом. Не чекаме куќата да се урне за да почнеме да ја поправаме. Секојдневната ментална хигиена е како миењето заби: половина час пешачење, разговор со близок човек, вечер без телефон, доволно сон. И едно искрено прашање до себе: „Како сум јас навистина?“ Многумина знаат да се грижат за сите околу себе, а себеси не се прашуваат ништо. Треба да ги знаеме и своите аларми. Кај некого тоа е несоницата, кај друг раздразливоста или повлекувањето од луѓето. Внимавајте и на екранот. Кога на социјалните мрежи го гледаме туѓиот најдобар кадар, а го споредуваме со нашиот филм во целост, губиме секогаш. А видео од петнаесет секунди што ви „дијагностицира“ траума или ADHD не е проценка, туку најмногу повод да побарате вистинска.

Каде е границата кога треба да се побара стручна помош, и дали тоа автоматски значи лекови?

Магична граница нема. Сигнал е кога нешто трае, се повторува или почнува да ви го менува животот: со недели не спиете, анксиозноста не попушта, не уживате во она што порано ве радувало, се изолирате. Но не мора да бидете „доволно болни“. Не мора да имате скршена нога за да отидете на лекар. Што се однесува до лековите, не секоја тешкотија ги бара. Понекогаш разговорот, психотерапијата и промените во начинот на живот се доволни или се првиот избор. Кога симптомите се посилни и подолготрајни, терапијата може да помогне, но секогаш индивидуално проценета и следена. Не постои лек за сите, исто како што не постојат исти очила за сите.

Што би му порачале на човекот кој сè уште мисли дека да побара помош значи да признае слабост?

Дека е обратно. Човек може да биде успешен, образован, со семејство и стабилна работа, и сепак да помине низ период кога му е тешко. Барањето помош не е откажување од себе, туку одлука да се погрижиме за себе. Понекогаш најхрабрата реченица е „Не сум добро и ми треба помош“. А на сите околу него: кога прашувате „Како си?“, почекајте го одговорот. И не одговарајте со „Има и полошо“. Менталното здравје е како градина. Ако ја негуваме навреме, има шанса да остане здрава. Може да почнете уште денес, со една пауза, еден разговор и едно „како сум јас?“.