Додека Македонија го продолжува патот кон Европската Унија и ги зајакнува институциите за борба против корупцијата и организираниот криминал, нов извештај на Глобалната иницијатива против транснационалниот организиран криминал (GI-TOC) предупредува дека една од најголемите ранливости можеби не се наоѓа во подземјето, туку во легалната економија.

Извештајот „Дозвола за перење пари: Професионални посредници и архитектурата на нелегалните финансии на Западен Балкан“ покажува дека криминалните мрежи низ регионот сè повеќе зависат од професионалци – адвокати, нотари, сметководители, ревизори и посредници во прометот со недвижности – за да го прикријат потеклото на незаконски стекнатите средства и да ги интегрираат во формалната економија.

Иако истражувањето не тврди дека професионалните сектори во Македонија се системски вклучени во криминални активности, предупредува дека токму професиите кои уживаат високо ниво на доверба имаат потенцијал да бидат злоупотребени доколку надзорот не е доволно силен или ако прописите не се спроведуваат доследно.

Недвижностите како омилен канал за легализација на пари

Еден од клучните наоди на извештајот се однесува на секторот на недвижности, кој останува меѓу најатрактивните механизми за перење пари на Западен Балкан. Купувањето станови, деловни простории и градежно земјиште им овозможува на криминалните групи да внесат големи количини средства во легалните финансиски текови, често со ограничени можности за проверка на вистинското потекло на капиталот.

За Македонија, каде во последните години расте вредноста на недвижностите, особено во Скопје и туристичките центри како Охрид, прашањето за транспарентноста на сопственоста и потеклото на капиталот станува сè поважно. Експертите предупредуваат дека високите цени на недвижностите кои не секогаш соодветствуваат на куповната моќ на населението претставуваат индикатор што бара дополнително внимание од регулаторите.

Предизвикот не е законот, туку неговото спроведување

Според извештајот, земјите од Западен Балкан, вклучително и Македонија, генерално располагаат со законски рамки усогласени со европските и меѓународните стандарди за спречување перење пари. Проблемот, сепак, останува во нивната примена.

Истражувањето укажува на слабости во надзорот на одредени нефинансиски професии, ограничени институционални капацитети, нееднаква практика при пријавување сомнителни трансакции и недоволна размена на информации меѓу надлежните органи. Токму овие празнини криминалните мрежи ги користат за да ги прикријат трагите на парите.

За земја која преговара за членство во Европската Унија, ова прашање има дополнителна тежина. Европската комисија со години во своите извештаи ја нагласува потребата од зајакнување на финансиските истраги, конфискација на незаконски стекнат имот и поефикасно процесуирање на случаи на висока корупција.

Професионалните посредници како „чувари на портата“

Авторите на извештајот го користат терминот „професионални посредници“ за лица кои се наоѓаат на клучни точки во финансиските и правните трансакции. Тие можат да бидат првата линија на одбрана од перењето пари, но и точката што криминалните мрежи настојуваат да ја искористат.

„Перењето пари денес сè повеќе се потпира на специјализирани професионални услуги. Професионалните посредници поседуваат знаење, мрежи на контакти и кредибилитет неопходни за снаоѓање во регулаторните системи, истовремено прикривајќи го вистинското потекло на незаконски стекнатиот имот“, вели коавторката на извештајот, Анеса Аговиќ Ѓозо.

Според истражувањето, криминалните групи сè почесто користат сложени корпоративни структури, номинални сопственици, офшор компании и криптовалути за да ја сокријат трагата на парите. Таквите шеми често вклучуваат повеќе посредници од различни јурисдикции, што дополнително ја отежнува работата на истражните органи.

Што значи ова за Македонија?

Наодите од извештајот доаѓаат во момент кога властите се обидуваат да ја зајакнат борбата против финансискиот криминал и да го подобрат меѓународниот углед на земјата во областа на владеењето на правото.

За Македонија, клучниот предизвик нема да биде донесувањето нови закони, туку обезбедувањето постојните механизми навистина да функционираат во пракса. Тоа подразбира посилен надзор врз високоризичните сектори, подобра проверка на вистинската сопственост на компаниите, поефикасно следење на сомнителните трансакции и поголема одговорност на професионалните комори.

Авторите предупредуваат дека успешната борба против перењето пари не зависи само од полицијата и обвинителството. Таа бара активна улога на сите чинители кои учествуваат во финансиските и правните трансакции – од нотари и адвокати до сметководители и агенти за недвижности. Токму затоа професионалниот интегритет станува едно од клучните прашања за отпорноста на државата кон организираниот криминал и корупцијата.

Во момент кога европските интеграции влегуваат во нова фаза, способноста на Македонија да го затвори просторот за нелегални финансиски текови би можела да стане подеднакво важна како и политичките реформи што се очекуваат од земјата.